2018ko urriaren 24an, 232 laguneko talde batek gure elkartearen sortze-adierazpena sinatu zuen. Manifestu horrek aktiboki lan egiten du Estatuaren Erreforma Federalaren alde eta Europar Batasunean izaera federaleko erakunde bat lortzeko.
EUSKAL HERRIKO FEDERALISTEN FUNDAZIO-MANIFESTUA
Bilbo, 2018ko urriaren 24a
- Manifestu hau sinatzen dugunok Estatuaren erreforma federala babestu nahi dugu, euskal autogobernuaren defentsaren, Espainia bidezkoago eta solidarioago baten alde eta Europa sozial eta politikoki kohesionatuago baten alde dugun konpromisoaren adierazpen gisa.
- Alternatiba federal baten eraikuntza kolektiboa proposatzen dugu, hiru eremu horietan botere politikoa artikulatzeko modurik onena delakoan. Proiektu federala, beste ezeren gainetik, ideal demokratikoen adierazpen sakona da, horiek hobeto gauzatzea, batez ere nortasun eta sentimendu desberdinak bizi diren gizarteetan. Bake politikoaren bermea da, norberarena eta besterena, singularra eta kolektiboa errespetuz bateratzen dituen askatasuna nahi duelako; eta hori arriskuan jartzen da sentimendu aberkoiak areagotzea aukeratzen denean.
- Gure demokraziaren osasuna eta sendotasuna banaezina da lurralde-autogobernuen egitura sendo baten existentziatik. Eta alderantziz, bata besterik gabe imajinatzerik gabe. Horregatik, gure ustez larriak dira bai Estatua gero eta zentralizatuagoa izateko nahia, bai Estatua hausteko ahaleginak, egonkortasun demokratikoa arriskuan jartzen dutelako.
- Proiektu federala “kultura” federal batek elikatu behar du etengabe. Erantzukizun partekatua izatea eskatzen du; pertsona bakoitza besteen eta gizarte osoaren interesen erantzule sentitzea. Espiritu federalak komunean duguna aitortu eta babestu nahi izatea eskatzen du, elkarrekin egoteko borondatea defendatzea, horrela hobeto gaudelako eta egongo garelako. Hori da, halaber, Europako integrazioaren espiritua. Asko aurreratu dugu “kultura” federal horren eraikuntzan, baina asko da, oraindik ere, zeregin kolektibo batean egiteko dugun bidea.
- Autogobernu zabal eta sakona aldarrikatzen dugu, elkarrekiko leialtasunean oinarritua. Lurraldeen arteko harremanean eta sistema osoaren artikulazio orekatuan ekitatean oinarritzea. Elkartasuna izan behar du oinarri, eta horren osagarri izan behar du erkidego bakoitzak jasotzen dituen baliabideak kudeatzeko erantzukizuna.
- Autonomia Estatutuak, 1978ko Konstituzioaren esparruan, autogobernua ematen dio Euskal Herriari, eta lehen aldiz merezi du autogobernu hori. Konstituzio horrek lurralde-autonomien sistema sendoa eta iraunkorra ezarri du, mundu demokratikoan tradizio luzeena duten herrialde federalen sistemaren parekoa, eta horrek agerian uzten du gaur egungo autogobernu-esperientziaren garrantzia.
- Sistema politiko orok aldizkako doikuntzak behar ditu. Egungo autogobernuak dakarren lorpen historiko izugarriaren aitorpenak ezin digu alde batera utzi autogobernuaren funtzionamenduak dituen arazoak. Orain arte lortutakoaren garrantziak ez du autosatisfakziorako arrazoi izan behar. Horregatik, ezinbestekotzat jotzen dugu Konstituzioa erreformatzea. Arazoei aurre egin behar zaie eta irtenbiderik onena ematen saiatu. Horri uko egiteak arriskuan jarriko ditu sistema osoaren egonkortasuna eta osasuna.
- Gaur egungo egiturari dagokionez, Konstituzioak ezin du bermatu sistema autonomikoaren funtzionamendu egokia, ez baitu gobernu onerako beharrezko elementurik (gobernuen arteko harremanen egitura eta metodo eraginkorra, dagozkien eskumenen mugaketa egokia edo finantza-baliabideak banatzeko printzipio argi eta eraginkorrak, besteak beste). Federaziorik sendoenetan funtsezkoak izan dira elementu horiek egonkortasuna eta bake politikoa bermatzeko.
- Bestalde, Konstituzioak baditu sistema federaletatik kanpoko elementu kaltegarriak eta arazo handiak sortzen dituztenak. Nabarmenki, eskumenak autonomia-estatutuetan banatzeko anbiguotasuna – horrek eragiten du, besteak beste, transferentziei buruzko gatazka amaigabea – eta “oinarrizkoa” boterearen banaketaren bizkarrezur gisa zehaztea Estatuari erreserbatzea, une bakoitzean esku hartzen duen ahalmena noraino iristen den erabakitzea bere esku uzten baitu. Emaitza gatazka-maila bat da, beste inongo sistema federaletan parekorik ez duena, tentsio politiko handiak eragiten dituena eta haustura bultzatzen dutenek sistema deskalifikatzea bultzatzen duena.
- Arrakasta izan dezan, erreformak esperientziarik onenetatik ikasi behar du. Ez da izen kontua. Axola duena ez da lurralde-autonomien sistema nola definitzen den edo nola deitzen diogun, baizik eta sistema horren oinarri politikoa, sistema horrek dituen teknikak eta zer esperientziatan oinarritzen den. Erreferente onena politikoki hurbil dauden herrialde federalak dira, hala nola Alemania, Suitza, Kanada edo Austria. Bakoitzak bere berezitasunekin egonkortasuna bermatzen du, integrazioa (shared rule) eta aniztasunaren onarpena (self-rule) behar bezala konbinatuz.
- Baina herrialde bakoitzak bere berezitasunak ditu, bere idiosinkrasia, eta Konstituzioak erantzun egokia eman behar die. Gure kasuan, ezinbestekoa da berezitasunak eta berezitasunak aitortzea, “asimetriak”, sistema federal klasikoetan ere jasotzen direnak. Sistema federala ez da erabateko uniformetasunaren sinonimoa. Baina berezitasunek oinarri sendoa izan behar dute, eta ezin dute eraginik izan sistema osoaren koherentzian, ezta sistema osatzen duten komunitateei ematen zaien tratuaren ekitatean ere; bestela, ezegonkortasun-iturri bihurtzen dira.
- Lurralde-autogobernuaren funtsezko elementuak erreformatzeko, arazo garrantzitsuenak eraginkortasunez konpontzeko, Konstituzioa erreformatu behar da. Euskal Herriaren autogobernua egokiago taxutzeko aldez aurreko eta beharrezko baldintza da, eta, aldi berean, Espainiako sistema politikoaren egonkortasuna, osasun demokratikoa eta gure nortasunaren aintzatespena bermatzen ditu. Autonomia Estatutuaren erreformaren bidez egin nahi izatea, hura alde batera utzita edo aldatu gabe, ibilbide laburreko bidea da, energia politikoak alferrik xahutuko lituzkeena eta euskal gizartean frustrazioa eragingo lukeena.
- Manifestu hau sinatzen dugunok ez dugu gure burua porrotera behartutako prozesu eta helburu bideraezinetan murgildu nahi, ezta gure energiak alferrik xahutu ere gure gizartearen barne-hausturak sortzen dituen irteeretan, modu bateraezinean aurrez aurre dauden bi zatitan polarizatuz eta politikoki amildegiaren ertzean kokatuz. Gure ustez, haustura-proposamenak ez dira – ezin dira izan –
- Zentzu federal horretan Konstituzioa erreformatzeak eta horren ondorioz autogobernua aldatzeak, lehen esandakoaren ildotik, euskal gizartearen babes handia izango lukete, gure herrian aldizka egiten diren prospekzio soziologiko guztiek berresten dutenez. Aitzitik, konfrontazio- edo haustura-alternatibek lortzen dute babesik ahulena. Egitura federala da gure herriaren etorkizuna elkarrekin eraikitzeko zereginean euskal gizartea osatzen dugunok — edozein dela ere gure nazio sentimendua — elkartzeko gunerik egokiena.
- Gure planteamendua gero eta federalagoa den Europa baten ideiarekin osatzen da. Gehiago irabazten dugu partekatuz. Europan integratzeko prozesua garatzeko zailtasunek premiazkoagoa egiten dute prozesua bultzatzea. Hori gabe ez da jasangarria izango azken hirurogeita hamar urteetan Europaren ezaugarri izan den gizarte mota. Europa federal baten helburuak eskatzen du historian egin diren estatuen integrazio-prozesuak onartzea, horiek hobetzeko eta ez suntsitzeko. Gero eta federalagoa den Europa horretan aurkituko du Espainia federalak koherentziarik handiena eta garapen hobea.
2018ko URRIAREN 24ko MANIFESTUAREN SINATZAILEAK
Adela Asua Batarrita, Adoración Castro Jover, Agurtzane Ortego Fernández de Retana, Agustín Arzua Arrugaeta, Alberto Aguirrezabal Echave, Alberto Díez Serna, Alberto Infante Campos, Alberto López Basaguren, Alberto de la Peña Varona, Alicia Pérez Ruíz, Álvaro Gurrea Saavedra, Amable Martín Vidal, Amalia Aguirre Monasterio, Amparo Moreno Jiménez, Ana María Aizpiri Leyaristi, Ander Landaburu Illarramendi, Andoni Basterra Urrutia, Andoni Pérez Ayala, Andoni Unzalu Garaigordobil, Andrés Recalde Castells, Ángel Bao Pérez, Ángel Landabaso Álvarez, Ángel Martínez de Antoñana Ruiz de Azua, Angela García Gómez, Antonio Cano Jiménez, Antonio Duplá Ansuategi, Antonio Rivera Blanco, Antxon Olabe Egaña, Araceli Angulo Vargas, Arantxa Rodríguez Álvarez, Arantxa Iribar Kortajarena, Arantza Leturiondo Aranzamendi, Arturo Goldaracena Lafuente, Arturo de la Lama López, Asun Merinero Sierra, Asunta de la Herrán Unceta-Barrenechea, Aurelio Romero Serrano, Beatriz Casares Pascual, Begoña Bernaola Madariaga, Begoña Ochoa Olascoaga, Begoña Sagasti Barrio, Begoña Villa Canibe, Bernardo Atxaga, Blanca Sarasua Muñoz, Carlos Calderón Gómez, Carlos Crespo Velasco, Carlos García Andoin, Carlos Gorostiza Orbañanos, Carlos Ochoa Laburu, Carlos Trevilla Acebo, Carmelo Moreno del Río, Carmelo Tajadura Garrido, Carmen Arocena Badillos, Carmen Bernabé Ubieta, Carmen Urruela Rodríguez, Carmen Vecilla Peral, César Fernández Rollán, Concha Castells Carrillo, Concha Motos Iceta, Concha Murua Vélez de Mendizabal, Cristina Beloqui Zapirain, Daniel Mugica Segurola, David Morín Salgado, David Quintana Sánchez, Demetrio Velasco Criado, Edorta Cobreros Mendazona, Eduardo García Elosua, Eduardo Mateo Santamaría, Eduardo Uriarte Romero, Edurne Portela Camino, Emilia Rosende Paz, Eneko Landaburu Illarramendi, Emilio Aberasturi Ramirez, Emilio Artacho Cortés, Enara Aguirrezabal Iribar, Enrique Urrutia Cobeaga, Esozi Leturiondo Aranzamendi, Esteban Diego Iraeta, Eugenio del Río Gabarain, Fabián Laespada Martínez, Felipe Juaristi Galdos, Félix Luengo Teixidor, Fernando Álvarez Busca, Francisco García Magro, Fernando Golvano, Francisco Luna Arcos, Francisco Javier Alvarez Barral, Francisco Javier Ezquiaga Ganuzas, Francisco José Llera Ramo, Gema Artola Olaciregui, Genoveva Gastaminza Lasarte, Gloria Vázquez Herránz, Gonzalo Duo Benito, Gorka Ascorbebeitia Gutiérrez, Gorka Landaburu Illarramendi, Gorka Nogal Laguna, Gregorio Borge Bravo, Hernán Echevarría Calvo, Hipólito Carrión Mangas, Ibon Hormaeche Larrauri, Ignacio Latierro Corta, Imanol Zubero Beaskoetxea, Inmaculada Gallastegui Zulaica, Iñaki Aramendi Albizu, Iñaki Atxukarro Arruabarrena, Iñaki Garate Rebollo, Iñaki Goikoetxea Aspiazu, Iñaki Martínez López, Iñaki Valentín Pérez, Iñigo Echebarria Garate, Ioana Etxezarreta Odriozola, Isabel Larrañaga Padilla, Isabel Martínez González, Iván Igartua Ugarte, Izaskun Guraya Ibarmia, Jaione Mondragón Ruiz de Lezana, Javier Alonso Santos, Javier Blanco Herranz, Javier Corcuera Atienza, Javier García Martín, Javier Garin Vergara, Javier Golvano Sacristán, Javier González de Durana Isusi, Javier Las Heras Larramendi, Javier de Martin Roig, Javier Melchor Marcos, Javier Muñoz Rodríguez, Javier Nogales Rodríguez, Javier Olaverri Zazpe, Javier Otaola Bajeneta, Javier Villanueva García, Javier Zubiria Sautu, Jesús Canga Larequi, Jesús Casquete Badallo, Jesús García Saiz, Jesús García San José, Jesús Prieto Mendaza, Jesús María López Basaguren, Jesús María Ruiz Sagredo, Jon Aldaluz Arozena, Jon Armentia Fructuoso, Jon de la Cotera Gorostiza, Jon Larrinaga Apraiz, Jon Sudupe Martija, Jorge Letamendia Belzunce, José Cadiñanos Marco-Gardoqui, José Fernández de la Sota, José Simón Martínez, José Ángel Lekuona Laburu, José Ángel Martín Larreta, José Antonio Aramendi Manzisidor, José Antonio Maisueche Leceta, José Antonio Pérez Pérez, José Enrique Antolín Iria, José Honorio Fernández Baldominos, José Ignacio Fagoaga Pérez, José Javier Díaz Freire, José Luis Barbería Armendariz, José Luis de la Granja Sainz, José Luis Llorente Landaburu, José Luis Zubizarreta Murga, José Manuel Farto López, José María Abad Urruzola, José María Ortíz de Orruño Legarda, José María Portillo Valdés, José María Ruíz Soroa, José María Salbidegoitia Arana, José Miguel Amenabar Alargunsoro, José Miguel Bonilla Regadera, José Miguel Lucas Azpeitia, José Ramón Díaz de Durana, José Ramón Iñurrategui, Joseba Arregi Aranburu, Josetxu Álvarez Gutiérrez, Josu Baraia-Etxaburu Artetxe, Josu Bilbao Fullaondo, Josu Cepeda Olalla, Josu Elkoro Basurko, Josu de Miguel Bárcena, Josu Onaindi Buruaga, Josu Ugarte Gastaminza, Juan José Bastarrika Garate, Juan Zubillaga Esperanza, Juan Antonio Castro Pinedo, Juan Carlos Alonso Ramirez de la Peciña, Juan Carlos Cítores Alonso, Juan Ignacio Saenz Zabala, Juan Jesús Agirre Elorriaga, Juan José Solozabal Echavarría, Juan Manuel Angulo Renes, Juan Manuel Aramendi Arteaga, Juan María Bilbao Ubillos, Juan Pablo Ibarra Cárcamo, Juan Ramón González Velasco, Julen Torres Plana, Julián Presa Guzmán, Julio Herrero Romero, Karmele Aguirrezabala Mundiñano, Karmele Baelo Casado, Karmele Múgica Arteagoitia, Koldo Biguri Otxoa de Eribe, Koldo Unceta Satrustegui, Lola López de Arkaute Montoya, Lola Simón Alfonso, Loli Asua Batarrita, Lucio Alzaga Ciarrusta, Luis Castells Arteche, Luis Emaldi Mitxelena, Luis Fernández del Pino Alberdi, Luis Haranburu Altuna, Luis Antonio Royo Buisan, Luis Mari Igartua Dominguez, Luis Miguel Pariza Castaños, Luis Ocio Díaz de Otazu, Luisa García Gurrutxaga, Lurdes Auzmendi Aierbe, Maia García Vergniory, Maixabel Lasa Iturrioz, Manu Ibañez de Aldecoa Eguileor, Manuel González Portilla, Manuel Huertas Vicente, Manuel Montero García, María Bengoa Lapatza-Gortazar, María Alicia Diago Alonso, María Ángeles Echeverria Martínez, María Isabel Bernales, María José Aguirre Monasterio, Marian Ozcariz Rubio, Marian Ricondo Iglesias, Marianela Reguera Ramírez, Marijo Madariaga Rola, Mario Saenz de Buruaga Tomillo, Mario Palacios Galarreta, Marisa Cuesta Arandilla, Marcelino Hernández Garduño, Marta Zubia Guinea, Martin-José Iturriria Goñi, Mercedes Arbaiza Villallonga, Mercedes Azpiazu Elosegui, Mertxe Agundez Basterra, Miguel Nogales Rodriguez, Miguel Ángel García Herrera, Mikel Alonso Moral, Mikel Aguirrezabal Iribar, Mikel Toral López, Mikel Urkijo Goitia, Mikel Zabaljauregi Arizmendi, Miren Ortubay Fuentes, Miren Lourdes Oñederra Olaizola, Mónica García Celaá, Natxo Arregi Zabala, Nieves Terán Vergara, Nile Arroita Astelarra, Odón Elorza González, Ofa Bezunartea Valencia, Oier Arregi Baelo, Olga Rivera Hernáez, Óscar Ariz Casas, Óscar González Gilmas, Óscar Rodríguez Vaz, Pablo Casas Txintxurreta, Pablo García Astrain, Pablo García de Vicuña, Pablo García Ortega, Pablo Lucas Areizaga, Paloma Rodríguez Escudero, Patricia Aspichueta Celaá, Patxi Doblas Pozo, Patxi Elola Azpeitia, Patxi López de Tejada Cabeza, Patxi Mutiloa Aldazabal, Patxi Ruiz Elizalde, Paz Larrumbide Moreno, Pedro Barruso Barés, Pedro Mendizabal Vidal, Pedro Luis Arias Ergueta, Pedro Luis Ustarroz Moleres, Pedro María Lasaga Iñiguez, Pello Gutiérrez Salceda, Peru Erroteta Totorica, Peru Ibañez de Aldecoa Eguileor, Pilar Pérez-Fuentes Hernández, Rafael Aguirre Monasterio, Rafael Leonisio, Ramón Etxezarreta Aizpuru, Ramiro Zorita Flores, Ramón Saizarbitoria Zabaleta, Raúl Arza Vélez, Ricardo Arana Mariscal, Ricardo Ibarra Iriondo, Rubén Mateos del Pino, Santi Bengoa Bengoa, Santi Burutxaga Etxaluze, Santiago Elgueta Irastorza, Santos Zunzunegui Díez, Sergio Pérez Castaños, Sigifredo Domingo Rufino, Susana Bernas García, Teo Chávez Muñoz, Teo Santos Diego, Teodoro Izarra Mendizabal, Teresa Magaña Hernández, Teresa Santos Cañas, Txema López de Aguileta Martínez de Apellaniz, Txema Nogales Rodríguez, Txema Urkijo Azkarate, Txema Zumalabe Makirriain, Txentxi Royo Quintero, Txetxu Barandiaran Galdós, Txus Blanco Mediavilla, Txus Muñoz Peña, Victoria Párraga Tello, Xabier Buqué García, Xabier Garmendia Martínez, Xabier Maiza Azkorbe, Xabier Markiegi Candina, Xanti Fernández Ugalde, Yolanda Orive Echave.