2018.10.28
- Manifestu hau sinatzen dugunok Estatuaren erreforma federala babestu nahi dugu, euskal autogobernuaren defentsaren, Espainia bidezkoago eta solidarioago baten alde eta Europa sozial eta politikoki kohesionatuago baten alde dugun konpromisoaren adierazpen gisa.
- Alternatiba federal baten eraikuntza kolektiboa proposatzen dugu, hiru eremu horietan botere politikoa artikulatzeko modurik onena delakoan. Proiektu federala, beste ezeren gainetik, ideal demokratikoen adierazpen sakona da, horiek hobeto gauzatzea, batez ere nortasun eta sentimendu desberdinak bizi diren gizarteetan. Bake politikoaren bermea da, norberarena eta besterena, singularra eta kolektiboa errespetuz bateratzen dituen askatasuna nahi duelako; eta hori arriskuan jartzen da sentimendu aberkoiak areagotzea aukeratzen denean.
- Gure demokraziaren osasuna eta sendotasuna banaezina da lurralde-autogobernuen egitura sendo baten existentziatik. Eta alderantziz, bata besterik gabe imajinatzerik gabe. Horregatik, gure ustez larriak dira bai Estatua gero eta zentralizatuagoa izateko nahia, bai Estatua hausteko ahaleginak, egonkortasun demokratikoa arriskuan jartzen dutelako.
- Proiektu federala “kultura” federal batek elikatu behar du etengabe. Erantzukizun partekatua izatea eskatzen du; pertsona bakoitza besteen eta gizarte osoaren interesen erantzule sentitzea. Espiritu federalak komunean duguna aitortu eta babestu nahi izatea eskatzen du, elkarrekin egoteko borondatea defendatzea, horrela hobeto gaudelako eta egongo garelako. Hori da, halaber, Europako integrazioaren espiritua. Asko aurreratu dugu “kultura” federal horren eraikuntzan, baina asko da, oraindik ere, zeregin kolektibo batean egiteko dugun bidea.
- Autogobernu zabal eta sakona aldarrikatzen dugu, elkarrekiko leialtasunean oinarritua. Lurraldeen arteko harremanean eta sistema osoaren artikulazio orekatuan ekitatean oinarritzea. Elkartasuna izan behar du oinarri, eta horren osagarri izan behar du erkidego bakoitzak jasotzen dituen baliabideak kudeatzeko erantzukizuna.
- Autonomia Estatutuak, 1978ko Konstituzioaren esparruan, autogobernua ematen dio Euskal Herriari, eta lehen aldiz merezi du autogobernu hori. Konstituzio horrek lurralde-autonomien sistema sendoa eta iraunkorra ezarri du, mundu demokratikoan tradizio luzeena duten herrialde federalen sistemaren parekoa, eta horrek agerian uzten du gaur egungo autogobernu-esperientziaren garrantzia.
- Sistema politiko orok aldizkako doikuntzak behar ditu. Egungo autogobernuak dakarren lorpen historiko izugarriaren aitorpenak ezin digu alde batera utzi autogobernuaren funtzionamenduak dituen arazoak. Orain arte lortutakoaren garrantziak ez du autosatisfakziorako arrazoi izan behar. Horregatik, ezinbestekotzat jotzen dugu Konstituzioa erreformatzea. Arazoei aurre egin behar zaie eta irtenbiderik onena ematen saiatu. Horri uko egiteak arriskuan jarriko ditu sistema osoaren egonkortasuna eta osasuna.
- Gaur egungo egiturari dagokionez, Konstituzioak ezin du bermatu sistema autonomikoaren funtzionamendu egokia, ez baitu gobernu onerako beharrezko elementurik (gobernuen arteko harremanen egitura eta metodo eraginkorra, dagozkien eskumenen mugaketa egokia edo finantza-baliabideak banatzeko printzipio argi eta eraginkorrak, besteak beste). Federaziorik sendoenetan funtsezkoak izan dira elementu horiek egonkortasuna eta bake politikoa bermatzeko.
- Bestalde, Konstituzioak baditu sistema federaletatik kanpoko elementu kaltegarriak eta arazo handiak sortzen dituztenak. Nabarmenki, eskumenak autonomia-estatutuetan banatzeko anbiguotasuna – horrek eragiten du, besteak beste, transferentziei buruzko gatazka amaigabea – eta “oinarrizkoa” boterearen banaketaren bizkarrezur gisa zehaztea Estatuari erreserbatzea, une bakoitzean esku hartzen duen ahalmena noraino iristen den erabakitzea bere esku uzten baitu. Emaitza gatazka-maila bat da, beste inongo sistema federaletan parekorik ez duena, tentsio politiko handiak eragiten dituena eta haustura bultzatzen dutenek sistema deskalifikatzea bultzatzen duena.
- Arrakasta izan dezan, erreformak esperientziarik onenetatik ikasi behar du. Ez da izen kontua. Axola duena ez da lurralde-autonomien sistema nola definitzen den edo nola deitzen diogun, baizik eta sistema horren oinarri politikoa, sistema horrek dituen teknikak eta zer esperientziatan oinarritzen den. Erreferente onena politikoki hurbil dauden herrialde federalak dira, hala nola Alemania, Suitza, Kanada edo Austria. Bakoitzak bere berezitasunekin egonkortasuna bermatzen du, integrazioa (shared rule) eta aniztasunaren onarpena (self-rule) behar bezala konbinatuz.
- Baina herrialde bakoitzak bere berezitasunak ditu, bere idiosinkrasia, eta Konstituzioak erantzun egokia eman behar die. Gure kasuan, ezinbestekoa da berezitasunak eta berezitasunak aitortzea, “asimetriak”, sistema federal klasikoetan ere jasotzen direnak. Sistema federala ez da erabateko uniformetasunaren sinonimoa. Baina berezitasunek oinarri sendoa izan behar dute, eta ezin dute eraginik izan sistema osoaren koherentzian, ezta sistema osatzen duten komunitateei ematen zaien tratuaren ekitatean ere; bestela, ezegonkortasun-iturri bihurtzen dira.
- Lurralde-autogobernuaren funtsezko elementuak erreformatzeko, arazo garrantzitsuenak eraginkortasunez konpontzeko, Konstituzioa erreformatu behar da. Euskal Herriaren autogobernua egokiago taxutzeko aldez aurreko eta beharrezko baldintza da, eta, aldi berean, Espainiako sistema politikoaren egonkortasuna, osasun demokratikoa eta gure nortasunaren aintzatespena bermatzen ditu. Autonomia Estatutuaren erreformaren bidez egin nahi izatea, hura alde batera utzita edo aldatu gabe, ibilbide laburreko bidea da, energia politikoak alferrik xahutuko lituzkeena eta euskal gizartean frustrazioa eragingo lukeena.
- Manifestu hau sinatzen dugunok ez dugu gure burua porrotera behartutako prozesu eta helburu bideraezinetan murgildu nahi, ezta gure energiak alferrik xahutu ere gure gizartearen barne-hausturak sortzen dituen irteeretan, modu bateraezinean aurrez aurre dauden bi zatitan polarizatuz eta politikoki amildegiaren ertzean kokatuz. Gure ustez, haustura-proposamenak ez dira – ezin dira izan – euskal gizartearen interesak defendatzeko biderik onena.
- Zentzu federal horretan Konstituzioa erreformatzeak eta horren ondorioz autogobernua aldatzeak, lehen esandakoaren ildotik, euskal gizartearen babes handia izango lukete, gure herrian aldizka egiten diren prospekzio soziologiko guztiek berresten dutenez. Aitzitik, konfrontazio- edo haustura-alternatibek lortzen dute babesik ahulena. Egitura federala da gure herriaren etorkizuna elkarrekin eraikitzeko zereginean euskal gizartea osatzen dugunok — edozein dela ere gure nazio sentimendua — elkartzeko gunerik egokiena.
- Gure planteamendua gero eta federalagoa den Europa baten ideiarekin osatzen da. Gehiago irabazten dugu partekatuz. Europan integratzeko prozesua garatzeko zailtasunek premiazkoagoa egiten dute prozesua bultzatzea. Hori gabe ez da jasangarria izango azken hirurogeita hamar urteetan Europaren ezaugarri izan den gizarte mota. Europa federal baten helburuak eskatzen du historian egin diren estatuen integrazio-prozesuak onartzea, horiek hobetzeko eta ez suntsitzeko. Gero eta federalagoa den Europa horretan aurkituko du Espainia federalak koherentziarik handiena eta garapen hobea.